نام فایل : ستارگان 20 ص

فرمت : .doc

تعداد صفحه/اسلاید : 17

حجم : 71 کیلوبایت

آيا تاكنون به زندگي ستارگان اين چشمك زنهاي درخشان كوچك آسمان انديشيده ايد و در اين نعمت بي كران آسمان كنجكاو شده ايد. با كمي دقت و اندكي نظر درمي يابيم كه اين پارچه ي سياه علاوه بر نقطه هاي ريز نقره اي رنگ عجايب بسيار شگفت ديگري در آن نيز وجود دارد كه هنوز چشم بشر به نيمي از آن نيز باز نشده است.
اكنون در ادبيات آسماني نگاهي بر پهنه ي اين عرش باعظمت مي كنيم:
آسماني بود بي ستاره و خامـوش كه صـدها سال از غـروب پرنورترين سـتارگانـش مي گذشت. گهگاه گذر تك شهابي تيرگي بي رحمانه ي آن را مي زدود اما درخش كوتاهش عطش تشنگان نور را برطرف نمي كرد تا اينكه در مرتعي بي زمان و زماني بي عدد و عددي در مكان نامعلوم نقطه اي از نور را در اوج بزرگي آفريد قرنها بود كه اجرام سرگردان آسمان خورشيدي را نمي يافتند تا گرداگردش حلقه زنند و منظومه اي را پديد آورند كه سرچشمه هاي حيات در گوشه اي از آن پديدار گردد سرانجام انتظارها به پايان رسيد و در وقت و زماني نامعلوم خورشيدي طلوع كرد بس درخشان گويي قصد داشت با پرتوافشاني خود حتي تاريكي هاي گذشته ي اين گوشه از آسمان را برطرف سازد. سيارات حيران عضو گم گشته و از هم گسيخته خود را يافته بودند.
منظومه اي نوراني شكل گرفت جاذبه ي خورشيد چنان بود كه سيارات بسيار دوردست را نيز به سوي خود فرامي خواند و اين بود كه ناحيه اي وصف نشدني در گوشه اي از آسمان پهناور پديد آمد. هيچ بشري تاكنون نتوانسته است راز آفرينش آسمان به اين بزرگي را كشف كند اجرام بسيار زياد در آسمان تاكنون براي كسـي قابل شمارش نبوده است اما عده اي از انديشمندان با تفكر و مطالعه توانسته اند اندوخته هاي اندكي را در اين باره كشف كنند چگونگي پيدايش جهان به وسيله ي انفجار بزرگ، تا كنون در اين باره شايد مطالبي را شنيده باشيم اما هنوز يك نظريه ي قوي و پاي بند و قانوني در اين باره نداريم. در آسمان بيليونها ستاره وجود دارد كه خورشـيد حتي جزء كوچكترين ستارگان هم محسوب نمي شدند ستارگاني در آسمان به نام غول هاي سرخ وجود دارند كه شايد ميليون ها خورشيد را در دل خود جاي دهند.
كهكشان ستارگاني كه خورشيد ما بدان تعلق دارد فقط يكي از كهكشانهايي است كه در آسمان وجود دارد تعداد ستارگان قسمتي از آسمان در ناحيه ي شمالي آن از تعداد دانه هاي شن بر روي تمام كره ي زمين بيشتر است با اين تصور شايد فرض تمام ستارگان آسمان با دوره زندگي هاي متفاوت براي ما سخت باشد.
خداوند در قرآن كريم در سـوره ي جانـيته مي فرمايند: بدون شك در آسمان ها نشانه هاي عجيب و فراواني است براي آنان كه اهل يقين و ايمانند.
در نگاهي گذرا به دوره ي زندگي يك ستاره شاهد شباهت هايي از آن به دوره ي زندگي يك انسان هستيم با اين تفاوت كه دوره ي زندگي يك انسان در حدود چندين سال است اما دوره ي زندگي ستاره در حدود چند ميليـارد سـال است و در بعضي موارد حتي بيشتر اما يك ستاره هم مانند يك انسان متولد مي شود دوره ي زندگي نوباوگي را پشت سر مي گذارد بعد دچار بحراني در خود مي شود كه بلوغ نام دارد بعد به سنين بالا مي رود و بعد از آن به سال هاي آخر زندگي كه شايد در اين مرحله ميلياردها سال از زمان گذشته باشد مي رسد.
يك ستاره براي به وجود آمدن و متولد شدن با حركت هايي جزئي در يك سحابي به وجود مي آيد (سحابي ابر عظيمي از گاز و غبار است كه بسيار رقيق است و دماي آن كم است) حركت هايي جزئي در سحابي موجب تراكم هاي موضعي ماده مي شود. نيروهاي گرانشي بسيار زياد كمك به تجمع ماده در نواحي متراكم سحابي مي شوند كه اين در واقع پيش زمينه اي براي تولد يك ستاره است كه جرم اين مواد هنوز در ابتدا در حدود (يك بيليون بيليون بيليون است) بدين ترتيب بعد از مدتي شايد در حدود 10 بيليون سال طول بكشد كه ستاره اي زاده شود. بعد از آن ستاره در مرحله ي نوباوگي تحت تأثير نيروي گرانشي منقبض مي شود و انرژي پتانسيل مكانيكي موجود در خود را به گرماي بسيار زياد تبديل مي كند در اين حالت جرم ستاره و بزرگي آن كه در حدود تريليونها كيلومتر بود به چند صد كيلومتر كاهش مي يابد و مي توان گفت فشار در مركز آن از صفر به چندين هزار ميليون افزايش مي يابد بعد از اين مراحل ستاره تقريباً به دوران بلوغ خود نزديك مي شود كه ستاره در اين دوران از نظر علمي بر روي رشته ي اصلي جدول هرتسپرونگ رسيده است در اين مرحله ستاره از نظر ساختاري تغييراتي را در خود انجام مي دهد ولي در كل در اين مرحله وضعيت زندگي ستاره خوب است بعد از بيـليونها سال سـتاره وارد دوره ي ديگـري مي شود كه به آن غول هاي سرخ مي گويند هنگامي كه ستاره به اين مرحله مي رسد وارد سنين بالا شده است در اين مرحله دما در بيرون قسمت مركزي به اندازه اي مي شود كه تبديل هيدروژن به هليوم امكان پذير مي شود و هم چنين لايـه هاي خارجي ستاره منبـسط مي شوند و ستاره تبديل به يك غول مي شود و همچنين دماي سطحي كاهش مي يابد و ستاره بسته به جرمش به غول و يا ابر غول سرخ تبديل مي شود براي ستاره اي مانند ستاره ي ما يعني خورشيد بيليونها سال اين وضعيت پيش بيني شده است بعد از اين مرحله ستاره سنش زيادتر هم مي شود در اين مرحله هسته ي هليومي ستاره هم زمان با انبساط قسمت هاي خارجي منقبض مي شود و دمايش افزايش مي يابد و در دماي 100 ميليون درجه واكنش جديدي آغاز مي شود و مسير زندگي تغيير مي كند در اين مرحله كه مرحله ي آخر يك زندگي براي ستاره است اگر يك ستاره جرمش كمتر از 2/1 برابر جرم خورشيد باشد ستاره به كوتوله ي سفيد تبديل مي شود كه هنگـامي كه يك سـتاره به كـوتوله ي سفـيد تبـديل مي شود مي گويند عاقبت خوبي داشته و و وضعيت خوبي به دست آورده است اما اگر جرم ستاره بيش از 2/1 برابر خورشيد باشد ستاره بخش بزرگي از جرم خود را به فـضا پـرتاب مي كند و به اين ترتيب موجب به وجود آمدن سحابي ابر نواختري مي شود و بعد تبديل به يك ستاره ي نوترني يا سياه چاله مي شود كه اين عاقبت و پايان خوشي براي زندگي چند ميليارد ميليارد ساله ي يك ستاره نيست براي ستاره ي نوراني منظومه ي ما عاقبت خوش و تبديل شدن آن به كوتوله ي سفيد پيش بيني شده است.
همان طور كه ديديد پس يك ستـاره هم مانند انسـان تحـت شـرايطي خاص متولد مي شود مانند يك كودك به دوران نوباوگي و يا خردسـالي در سـن چند صد ميلـيون سال مي رسد و بعد هم مانند يك انسان كه به دوران تحول و بلوغ مي رسد، بلوغ مي شود و تغيير و تحولاتي در آن رخ مي دهد تا اينكه به مانند بشر وارد دوره ي بزرگسالي مي شود اگر در اين دوره بتواند نيروي گرانشي خود را بيشتر كند در دروان پيري عاقبتي خوش در انتظارش است و در غير اين صورت به عاقبتي بد دچار مي شود درست همانند يك انسان كه با انجام اعمال خوب و نيك به عاقبتي خوش در دنيا و آخرت دچار مي شود و با انجام اعمال بد و زشت سرانجام خوشي در انتظار او نيست.
پس در مي يابيم خداوند اين جهان را با عظمت و شكوهي آفريده و با نيرويي خاص همه چيز را با نظم خاص در اراده ي خود قرار داده است و آن را اداره مي كند و همچنين به رابطه ي بين موجودات زنده و آفريده هاي اين جهان بزرگ پي مي بريم.
حال اگر بخواهيم از سحابيها كه ستارگان در آن متولد مي شوند بگوييم همان طور كه گفتيم ابرهاي عظيمي از گاز و گرد و غبار ميان ستاره اي را سحابي گويند گاهي ابعاد سحابي ها چند ميليون برابر خورشيد است.
سـحابي ها خود داراي انواع مـختلفي هـستنـد در زير به بررسي چند نمـونه از آنـها مي پردازيم:
سحابي هاي نشري:
اين سحابي ها عمدتاً از گازهاي تحريك شده در اطراف يك ستاره دغ تشكيل شده اند و لذا داراي درخشش هستند اكثراً در اين اجرام مي توان نواحي شامل هيدروژن يونيده را مشاهده كرد. ستاره ي داغي كه در نزديكي سحابي نشري قرار دارد با گسيل تابشهاي ماوراء بنفش انرژي لازم براي يونيده شدن برخي از هيـدروژن هاي موجـود در سحـابي را فراهـم مي آورد و باز تركيب يونها و الكترون ها سبب گسيل و انتشار فوتون و درخشندگي سحابي مي گردد. نمونه اي از سحابي هاي نشري سحابي جبار كه در صورت فلكي جبار واقع شده است. اين سحابي 1600 سال نوري از ما فاصله دارد و قطر آن 20 سال نوري است.
سال نوري:
فاصله اي است كه يك شعاع نور در مدت يك سال مي پيمايد و فاصله اي كه توسط شعاع نور در يك ثانيه پيموده مي شود «000/300» كيلومتر است.
نوع ديگري از سحابي ها، سحابي انعكاسي است: هنگامي كه يك سحابي به جاي آنكه ميان ناظر و يك ستاره داغ قرار گيرد در مجاورت ستاره واقع مي شود مشاهده مي گردد كه نور ستاره در جهت ابر پراكنده مي شود به چنين ابري سحابي انعكاسي مي گويند. اين سحابي ها نسبت به ستاره اي كه نور آن را پراكنده مي سازند آبي تر به نظر مي رسد «آيا مي دانيد چرا چنين است؟»
غالباً سحابي هاي نشري و انعكاسي را مي توان در كنار يكديگر مشاهده نمود مانند سحابي هايي كه در صورت فلكي جبار واقع است برخي از دانشمندان معتقدند يكي از بهترين مكانها براي تولد ستاره سحابي هاي نشري و انعكاسي است شواهدي در ارتباط با اين موضوع نيز در سحابي جبار به چشم مي خورد. نمونه اي از ســحابي هاي انعــكاسي را در خوشـه ي پروين كه يك خوشه ي باز ستاره اي است مي توان مشاهده كرد.
نوع ديگري از سحابي ها، سحابي تاريك است. اگر در نزديكي سحابي ستاره اي وجود نداشته باشد سحابي را سحابي تاريك مي نامند اين گونه از سحابي ها مانند سحابي هاي ديگر، خود داراي تابندگي هستند ولي چون تابششان در محدوده ي امواج مرئي نيست تاريك به نظر مي رسد و حتي مانع رسيدن نور اجسامـي مي شوند كه در وراي آنها واقـع اند سحـابي سر اسبي
Horse head
در صورت فلكي جبار نمونـه ي بارزي از اين نوع سحـابي ها است. سحـابي هايي كه تاكنون از آنها صحبت كرديم از جمله محيط هاي ميان ستاره اي بودند كه مي توان آنها را به عنوان ابرهاي پيش ستاره اي نيز به شمار آورد. به بيان ديگر احتمال شكل گيري و تولد ستارگان در اين محيط ها وجود دارد سحابي هاي ديگري نيز وجود دارند كه در مراحل نهايي عمر ستارگاني مانند خورشيد و يا پس از مرگ پرجرم تر پديدار مي گردند. از آن جمله مي توان سحابي هاي حلقوي و سحابي هاي نظير سحابي خرچنگ در صورت فلكي ثور را نام برد كه از انفجارات ابر نواختري ناشي مي شوند. همان طور كه گفتيم ستارگاني كه جرمشان در حدود جرم خورشيد يا كمتر از 5 برابر آن باشد در مراحل نهايي عمر خويش پس از تبديل شدن به غول قرمز و گذراندن اين مرحله از تحول در حالي كه در شرايطي كه گفتيم به كوتوله ي سفيد شوند بخشي از لايه ي خارجي خود را در اطراف باقي مي گذارند با گذشت زمان بار ستاره اي حاصل از ستاره مركزي كه اكنون ستاره اي كوچك و داغ است كه سبب توليد امواج ضربه اي شده و نواحي اطراف آن را به صورت حلقه اي متراكم درمي آورد چنين حلقه اي را سحابي حلقوي يا سحابي سياره نما مي گويند و اين نام گذاري تنها به دليل شباهت تصاوير اين سحابي ها با سيارات است.
امواج ماوراء بنفش گسيل شده از ستاره مركزي سبب يونيده شدن هيدروژن موجود در سحابي حلقوي شده بازتركيب الكترونها با يونهاي هيدروژن منجر به توليد فوتو نهايي مي شود كه سحابي را درخشان مي سازد. سحابي حلقوي
MOV
در صورت فلكي شلياق نمونه اي از سحابي هاي سياره نما مي باشد شايد خورشيد ما نيز پس از 4 الي 5 ميليارد سال ديگر چنين نمايي مانند حلقه به دور خود به جا بگذارد.
همه ي اينها كه اكنون نيم نگاهي به گوشه ي آسمان است ذهن كوچك انسان را به حيرت وامي دارد و او را در فكر عظمت و نهايت كمال خالق خود مي برد كه شايد بتوان با اندكي فكر به آن توجه نمود.
شايد بارها تا به حال نام سـتارگان دنبـاله دار را شنـيده باشيم و در ذهن از آن به عنوان يك پديده ي ارزشمند ياد كنيم درست است واقعاً هم همين طور است زيرا معمولي ترين ستارگان دنباله دار در پي گذشتن چند سال پديدار مي شوند.
در زمان هاي گذشته مردم با پديدار شدن پديده ي دنباله دار دچار ترس و وحشت مي شدند زيرا آنان اتفـاق افـتادن اين پديده را هر چند وقـت به چند وقـت نازل شدن عـذاب و بلا از جانـب خـداوند مي دانستند.
...