نام فایل : اسطرلاب

فرمت : .doc

تعداد صفحه/اسلاید : 15

حجم : 305 کیلوبایت

اسطرلاب ، ستاره ياب يا استرلاب يكي از كار آمد ترين ابزار اختر شناسي ، ستاره شناسي  و مهندسي مي باشد كه از روي  جام جمشيد ساخته شده است .
 هندسه يا نما و كشيده هاي استرلاب برخوردِ دايره هايِ  چرخش روشنان گنبدِ آسماني بر رويِ يك برگِ تخت ، مي باشد . اين نما با نمايِ يك جامِ جمشيدِ نيم كره  ، با خطهاي درون آن كه آن را با زور تخت كرده باشند برابري مي كند . و انگار كه همه يِ نيم كره آسماني بالاي سرِ مارا بر يك جام كشيده و سپس بر  برگِ تختي  پرس كرده اند .
 در استرلاب چهار بعد زمان

 - ژرفا – پهنا – درازا
( x - y – z - t )
  را به بند كشيده اند . و شبكه عنكبوت ( آسمان نماي ) آن با چرخش خود زمان را مي پيمايد و دايره هاي روي آن هم سه بعد را مي نماياند .تنها ابزار ديگری که چهار بعد را ميتواند نشان دهد کامپيوتر است .
جام جمشيد 
، گوي ستاره ياب ، استرلاب ، ربع دستور ، زمان سنج هاي آفتابي و ديگر ابزار اختر شناسي كهن ابزار كارآمد و مهندسي گذشته ي ما بوده است كه بسياري از آنها در گنجينه هاي همه ي كشور ها پيداست
[2]
و بيشتر سازندگان آنها ايراني بوده اند و زيباترين و درست ترين آنها ماندگار آنها مي باشد . و ما آنها را فراموش کرده ايم
 با  استرلاب  مي توان بسياري از كارهاي اختر شناسي ، گاهنامه ، رياضي ، هندسه ، مهندسي ، نقشه برداري ... را انجام داد .
 
گزارش روش كشيدن ستاره ياب ( استرلاب ) :
 
                مولانا عبدالعلي بيرجندي
براي كشيدن دايره هاي  استرلاب يا ستاره ياب  نوشته ها و دفتر هاي دست نويس بسياري در گنجينه خوبِ ( كتابخانه خطي ) آستان قدس رضوي نگهداري مي گردد  .
دو دفترِ خوب ازآن دفترها را سيد جلال تهراني بررسي و به گنجينه خوب نگهدارِ آستان قدس رضوي پيش كش كرده است . و بخش استرلاب آنها را با نوشته اي زيبا به نام مولانا عبدالعلي بيرجندي ناميده است . كه به شماره هاي 12208 و12176 بسادگي در دست رس پژوهشگران مي باشد .
بخش ستاره ياب ( استرلاب ) دفتر 12208 خوب تر و درست تر است و نويسنده رونوشت بهتري را در دست رس گذاشته است و جدول ( زيگ ) هاي آن بيشتر از دفتر 12176 است .
مولانا عبدالعلي بيرجندي ، دفتر را چنين آغاز نموده است :
« اما بعداين  مختصريست در معرفت صنعت اسطرلاب شمالي و جنوبي مشتمل است بر بيست باب ...»
بيرجندي در بخش نُخست دانستن روش كشيدن چندين هندسه و كليد هندسه هاي آنها را براي استرلاب ساز گزارش نموده است .كه چگونه با يك خط كش ساده و يك پرگار ، يك خط را دونيم كند ، از يك نقطه چگونه بر يك خط عمود كند ، چگونه مركز يك دايره را بدست آورد ، بر سه نقطه چگونه يك دايره بكشد ، از يك نقطه چگونه به موازاتِ( هم راستاي ) يك خط ، خطي بكشد و همه ي كليدِ هندسه آنها را گزارش كرده است . و سازنده استرلاب هم می تواند به آن روش بربرگه هاي مسی خودآن هندسه ها را بکشد .
در بخش دوم  بيرجندي روش بر گزيدن دايره  دور و دروني استرلاب را گزارش نموده است و درستي دايره ها را از سازنده به خوبي خواسته است . گزينش اندازه دايره پايه كار ، با  ستاره ياب ساز است . [ اندازه هاي ما از هزاران سال پيش بر پايه گز و ريزه اندازه هاي آن بوده است و نه متر و نه اينچ و نه سانتيمتر ؟!  ستاره ياب سازان به خوبي ميتوانند از اتو كد براي كشيدن هندسه ستاره ياب بهره ببرند . اتو كد كار را بسيار ساده مي كند . و چنانچه با اتو ليست اتو كد بتوانند كار كنند كار خيلي ساده تر مي گردد . ] .
در بخش سوم   بخش كردن دايره بيروني استرلابرا به 360 درجه و كشيدن راستاي شمال جنوب و شرق و غرب را گزارش كرده است .[ اين زاويه بندي دور ، پايه ي كارِ گزينشِ همه يِ زاويه هايِ كشيدنِ دايره هايِ رويه هاي دروني استرلاب است و از روي جايگاه دندانه هاي آن زاويه ها ، استرلاب ساز مي تواند استرلاب خود را بسازد . ]
[ اكنون به بررسي بخش چهارم تا بخش دهم هر دو دفتر مي پردازيم و
...