نام فایل : از-ارتباطات-سنتی-تا-ارتباطات-جمعی-29-ص

فرمت : .doc

تعداد صفحه/اسلاید : 31

حجم : 242 کیلوبایت

از ارتباطات سنتی تا ارتباطات جمعی
. نقش سنت با ظهور نوگرايي و جوامع مدرن بدون شك تغييراتي يافته و برخي وجوه آن تحت تاثير شرايط جديدجهاني قرار گرفته است. تعيين اين دگرگونيها بسته به خصوصيات فرهنگي هر جامعه متفاوت مي باشد ، اما نميتوان گفت كه لزوماً اين تحولات سبب تضعيف سنت شد، چرا كه بسياري سنتها همچنان نقش مهمي در زندگي افراد و حيات اجتماعي ايفا ميكنند و حتي اگر تمامي راهها براي انتقال آنها به نسلهاي بعد مسدود باشد، انتقال شفاهي و سينه به سينه را نميتوان مانع شد. حقايق اجتماعي نشان داده است كه عناصر مدرن و سنتي زندگي با يكديگر مانع الجمع نيستند، بلكه مردم چنان زندگي خود را سازماندهي ميكنند كه عناصر سنتي با شيوههاي جديد زندگي يكپارچه شود. در اين سازماندهي لزوماً نه سنتها كنار گذارده ميشوند و نه شيوههاي جديد مطرود ميگردند، بلكه در تعامل آنها برخي از سنتها و عناصر مدرن هيئتي نو مييابند و برآيند آنها سبب تحكيم زندگي فردي و اجتماعي خواهد شد. هر چند برخي شرايط اجتماعي سبب حذف عناصري از سنت يا مدرنيسم از مدار حيات جامعه شده است، اما اين امر نبايد سبب صدور احكام عمومي و علي و معلولي گردد.

پديده جهاني شدن را بايد داراي پيشينه تاريخي طولاني در حيات بشري و تعاليم اديان الهي بدانيم ، اما مشخصههاي جهانشمولي براي گونه قديمي آن با مشخصههاي امروزين آن داراي تفاوتهاي اساسي است.آشكارترين مشخصه امروزين جهاني شدن را در سرعت گيجكننده تحولات جديد، فراگيري و همه جانبه بودن مبادلات ،تنوع ابعاد موضوع و فرآيند پيچيده اين پديده ميتوان قلمداد نمود
همچنين در ميان انواع نگرشهاي جديد به اين موضوع قديم، نگرشهاي مبتني بر تكامل صنعت و مدرنيسم در ادبيات بحث غلبه چشمگيري يافته و در ميان دستاوردهاي مختلف اجتماعي مدرنيته گسترش ورشد شتابان فنآوريهاي ارتباطي نقش بيبديلي در تسريع جهان داشتهاند. رشد چشمگير فنآوريهاي ارتباطي همچون ماهوارهها ،شبكههاي رايانهاي ، ريز كامپيوترها ، كابلهاي نوري و چند رسانهايها و رسانههاي متعامل اسباب تبادل سريع اطلاعات را در گستره جهاني مهيا ساخته است. فاصلههاي زماني ومكاني در نورديده شده و جهان روز به روز كوچك و بهم فشردهتر از قبل مينماياند.
بر اين اساس، برخي تا آنجا پيش رفته اند كه در تحليل علتها و معلولهاي واقعيتهاي حاضر جامعه جهاني به ابعاد ارتباطي موضوع بسنده كرده اند.([3]) بدون ترديد تحليل ارتباطگراي جهاني شدن فارغ از توجه به زيست محيط فرهنگي و تاثيرات بحث برانگيز آن نميتواند فرآيند پيچيده واقعيت مذكور را تبيين نمايد. از اين رو ، محور توجه اين نوشتار ، بعد فرهنگ و ارتباطات جهاني شدن خواهد بود.
سنتها در جريان جهاني شدن
برخي صاحبنظران جهاني شدن را با سنت زدايي از فرهنگ ها همراه مي دانند وآن را فرآيندي ميشمارند كه در مسير انحلال مختصات فرهنگي جوامع بهنفع نظم جهاني فرهنگي نوين حركت نموده است . از جمله آنتوني گيدنز پيشبيني ميكند كه در چنين فرآيندي تاريخ محلي و فرهنگ ملي يا محو شود يا از نو ابداع گردد([4]).
اما آنگاه كه در عصر حضور و سلطه وسايل ارتباط جمعي و شكلگيري غولهاي رسانهاي جهاني، واقعهاي بزرگ و شگرف بدون اتكا به اين دستاوردهاي دنياي مدرن تحقق يافت و حتّي در برابر هجوم ارتباطي و اطلاعاتي رسانههاي جديد ايستادگي كرد و محصول سالها تلاش و برنامهيزي دست اندركاران آنها را يكباره بر هم زد، ذهن بسياري از انديشمندان علوم اجتماعي و ارتباطي متوجه واقعيتي فراموش شده يعني قدرت سنت وارتباطات سنّتي گرديد و ناكارآمدي الگوهاي نوسازي و توسعه غربي در كشورهاي در حال توسعه را به اثبات رسانيد.
انقلاب اسلامي ايران، بار ديگر نقش رسانههاي سنّتي را در اطلاع رساني، بسيج افكار عمومي و تأثيرگذاري عميق بر رفتارهاي جامعه به معرض نمايش گذارد و علاوه بر آن جايگاه ويژه رسانههاي سنّتي ديني را در معادلات نوين مربوط به جهان اسلام وارد نمود.
اورت راجرز در كتاب " تكنولوژي ارتباطات: رسانههاي جديد در جامعه" در سال 1986 يعني، پس از گذشت هفت سال از رخداد انقلاب اسلامي ايران، بيان ميكند كه رژيم شاه عليرغم در اختيار داشتن رسانههاي فراگير نوشتاري و الكترونيك نتوانست در برابر شبكه ارتباطات سنّتي ايستادگي كند. وي سپس ميافزايد " درسي كه كشورهاي جهان سوم بايد از انقلاب ايران بگيرند، اين است كه اهميت بيشتري به كانالهاي بين فردي به رسانههاي اين چنين كوچك بدهند".([5]) الوين تافلر نيز معتقد است كه امام خميني رسانه موج اول يعني موعظههاي شفاهي و چهره به چهره روحانيون را با تكنولوژي موج سوم يعني نوارهاي صوتي و دستگاههاي ساده تكثير تلفيق كرد.([6])
حضور برجسته نظامهاي سنتي در جهان امروز، خيزشهاي مردمي در برابر تأثيرات زندگي مدرن و جنبشهاي ديني به ويژه در دنياي اسلام با اتكا بر ارتباطات سنتي از نمونههاي حيات سنت در دنياي مدرن است. انقلاب اسلامي نشان داد كه راه دنياي معاصر يكطرفه نيست و گذار از جامعه سنتي به مدرن را نبايد مترادف سنت زدايي دانست. شرايط پيچيده جامعه جهاني امروز سوالات متعددي را حتي براي مدافعان سينه چاك نوگرايي كلاسيك پيش آورده است: آيا تحقق نوگرايي با زوال نقش سنت در زندگي اجتماعي همراه بوده است؟ رسانهها چه نقشي در دگرگوني اشكال سنتي فرهنگ ايفا كرده
‎
اند؟ آيا نقش آنها فقط تضعيف كننده و مخرب بوده است؟ تعامل ارتباطات سنتي و ارتباطات جمعي نوين در فرآيند جهاني شدن چگونه تعريف مي شود؟ نقش و جايگاه مذهب به عنوان يكي از سنتهاي اجتماعي در مدل ارتباطات جهاني معاصر چيست؟ و اين كه الگوي ارتباطات سنتي ـ مدرن اسلامي با رعايت كدام اصول امكان پذير ميشود؟ و. ..
شايد گام نخست در پاسخ به چنين پرسشهايي، تصحيح و تعميق انديشه و تصور از سنت باشد. " سنت در كلي ترين مفهوم به معني تراديتوم(
Traditum
) يعني هر چيزي است كه از گذشته منتقل يا ارسال شده باشد. سنت مي تواند شامل عناصري از يك نوع هنجار آفرين باشد، اما اين لزوماً جنبه يا وجهي از همه سنتها نيست . براي روشن كردن اين نكته ، تمايز بين چهار وجه مختلف سنت ميتواند ياريرسان باشد: وجه هرمنوتيك، وجه هنجارآفرين، وجه مشروعيت و وجه هويت".(تامپسون ، 1380 ص 227).
بررسي اين مشخصهها ميتواند ما را در درك اين مفهوم ياري دهد. وجه هرمنوتيك سنت به معناي مجموعهاي از پنداشتهاي پس زمينهاي است كه افراد براي درك جهان پيرامون از آن استفاده ميكنند و از نسلي به نسل ديگر انتقال ميدهند. مجموعه ارزشها، اشكال باور و الگوهاي كنش كه از گذشته رسيده است وجه هنجارآفرين سنت در زمان حال است. منظور از وجه مشروعيت سنت نيز اين است كه سنت در شرايط خاص ميتواند منبع پشتيباني اعمال قدرت و اقتدار باشد و سرانجام سنتها در مفهوم دقيقتر به " عنوان مجموعهاي از ارزشها، باورها و الگوهاي رفتاري كه از گذشته به ما رسيده است" ، نمادهايي را براي شكلگيري هويت فردي و جمعي فراهم مي آورند.
نقش سنت با ظهور نوگرايي و جوامع مدرن بدون شك تغييراتي يافته و برخي وجوه آن تحت تاثير شرايط جديدجهاني قرار گرفته است. تعيين اين دگرگونيها بسته به خصوصيات فرهنگي هر جامعه متفاوت مي باشد ، اما نميتوان گفت كه لزوماً اين تحولات سبب تضعيف سنت شد، چرا كه بسياري سنتها همچنان نقش مهمي در زندگي افراد و حيات اجتماعي ايفا ميكنند و حتي اگر تمامي راهها براي انتقال آنها به نسلهاي بعد مسدود باشد، انتقال شفاهي و سينه به سينه را نميتوان مانع شد. حقايق اجتماعي نشان داده است كه عناصر مدرن و سنتي زندگي با يكديگر مانع الجمع نيستند، بلكه مردم چنان زندگي خود را سازماندهي ميكنند كه عناصر سنتي با شيوههاي جديد زندگي يكپارچه شود. در اين سازماندهي لزوماً نه سنتها كنار گذارده ميشوند و نه شيوههاي جديد مطرود ميكردند، بلكه در تعامل آنها برخي از سنتها و عناصر مدرن هيئتي نو مييابند و برآيند آنها سبب تحكيم زندگي فردي و اجتماعي خواهد شد. هر چند برخي شرايط اجتماعي سبب حذف عناصري از سنت يا مدرنيسم از مدار حيات جامعه شده است، اما اين امر نبايد سبب صدور احكام عمومي و علي و معلولي گردد.
رابطه وسايل ارتباط جمعي نوين با سنت نيز دل مشغولي ديگري است كه ما را نسبت به نتايج اين تعامل كنجكاو مي سازد. براي دستيابي به حقايق بايد اين ذهنيت را كنار بگذاريم كه بهرهگيري از رسانهها يكسره به ترك شيوههاي سنتي و جايگزيني اسلوبهاي مدرن زندگي منجر خواهد شد. كاركرد رسانهها هيچ موضع قبلي نسبت به رويارويي با سنت ندارد. ارتباطات جمعي را ميتوان به منظور گسترش و تحكيم سنتها مورد استفاده قرار داد، همانگونه كه ميتوان در جهت چالش و تضعيف ارزشها و باورهاي سنتي آنها را بكار بست، اما اين حقيقتي انكار ناپذير است كه سنتها و نظام ارتباطي آنها از اين پديده مدرن تأثيرات قابل توجهي پذيرفتهاند كه از جمله آنها مي توان به تدام زماني ، غير شخصي و غير محلي شدن و برخي ديگر اشاره داشت. سنتها توانستند با حضور در رسانه ها، به دور از مشكلات اجراو تكرار عملي، از طريق اشكال رسانه اي و ثبت محتواي نمادين در محصولات رسانهاي (مطبوعات، نوارهاي صوتي و تصويري) شكلي از تداوم زماني پيدا كنند.. دخالت رسانهها قيود محكم مكاني برخي سنتها را برداشت و بسترگزيني متكثر و جديدي را براي آنها فراهم ساخت.
برخي, پديده رسانه اي شدن سنت را به معناي تضعيف سنت مي دانند، اما برعكس به نظر ميرسد ، راهي براي سنت مهيا گرديد تا مشخصههاي تازهاي بيابد و در بافتهاي جديد اجتماعي گسترش يافته و از نو ساخته شود و حتي بر خلاف آنچه برخي تصور ميكنند برخي سنتها در اثر رسانهاي شدن تقويت شدند. روي ديگر اين سكه اتكاي شديد سنتها بر اشكال رسانهاي و دور شدن از اشكال تعاملي رودر روي قبلي است. اين وابستگي افراطي سبب ميشود تا سنتها در برابر رسانهها آسيبپذير شوند . از اين رو آسبشناسي روابط ميان آنها نيز اهميت مييابد. بررسي موضوع و آسيبشناسيهاي آن بدون توجه به مجموعه عناصر فرهنگي هر جامعه ما را به همان سرنوشتي دچار خواهد ساخت كه به بطلان الگوهاي كلاسيك و ارتودكسي تك بعدي منجر شد. از اين رو، ديدگاه فرهنگ و ارتباطات را ديدگاه برگزيده و مناسب چنين مطالعاتي ميدانيم و اين نوشتار نيز كه به دنبال بررسي فرصتها و تهديدهاي بوجود آمده در موضوع ارتباطات جهاني براي دين و تعاملات ارتباطاتي آن است، ديدگاه مذكور را در تحليل و بررسيهاي خود اتخاذ نموده است.
ارتباطات ديني ورسانه هاي جديد
اصولا تعارض نوگرايي با دين را بايد يك نگرش جاهلانه يا مغرضانه به موضوع بدانيم ، چراكه نه نوگرايي در ذات خود تعارضي با ارزشها و اعتقادات ناب ديني دارد و نه معارف ناب الهي تهجر و عقبماندگي را به پيروان خود توصيه ميكنند . آنانكه دم از تعارض و زوال فرهنگ ديني در جامعه جهاني ميزنند، احتمالاً به دنبال تحميل الگوهاي نوگرايي مورد قبول خويش، دين را مانعي سر راه ميبينند و يا اينكه از دستيابي به معارف ناب ديني محروم ماندهاند و تجارب قرون وسطايي را كه ربطي به اصول مورد قبول اديان الهي ندارد ملاك كار خويش قرار دادهاند. شايد اين جمله پاسخ مناسبي براي شبهه پيش آمده باشد كه بهترين دليل بر امكان يك پديده رخداد آن است. امروزه بسياري از كشورهاي اسلامي از جمله ايران، نوگرايي را در دستور كار خود دادهاند، ضمن اين كه اسلام اساس حكومت و جامعه آنها را تشكيل ميدهد و جالب اينكه برخي از آنها به عنوان الگوهاي موفق نوگرايي در گزارشهاي مجامع وابسته به سازمان ملل متحد از جمله يونسكو معرفي مي شوند.
امروزه شيوه هاي سنتي اسلامي زندگي با عناصر حيات مدرن همزيستي كارآمدي دارند، هرچند كه الگوي اسلامي نوگرايي با نسخه پيچيها و تعميمهاي برخي انديشمندان غربي يا روشنفكران شرقي پيرو آنها مطابقت نداشته باشد. اگر برخي جوامع ديني در فرآيند نوگرايي توفيق نيافته اند، نبايد آن را به معارف ناب ديني منسوب دانست ، بلكه مهمترين علت آنها را در بي كفايتي مديران و آثار حضور استعمار نو بايد جستجو كرد.
در اين مجال لازم است به اولين تجربه هاي استفاده رسانه هاي جديد در ارتباطات ديني اشاره اي داشته باشيم . نخستين جمعيتهاي ديني كه از كاركردهاي راديو و تلويزيون به عنوان ابزار نوين ارتباطات ديني بهره گرفتند ، سازمانهاي بنيادگرا و اونجليستي مسيحي بودند. بدنبال كاهش حاكميت كليسا، دنيايي شدن فرهنگ عصر حاضر و جايگزيني مراجع حكومتي به جاي مراجع ديني، اين ضرورت از سوي كليسا احساس شد كه بايد تبيين نويني از دين براي مخاطبان جديد در عصر نوگرايي ارائه نمود و نگرشهاي تازه اي را در خصوص رابطه دين جامعه مطرح ساخت. به اين ترتيب با جديت به مفاهيمي همچون فرهنگ، صنايع فرهنگي و آزادي مردمي روي آورد([7]) و به طرح اين ضرورت پرداخت.
...