نام فایل : ارگونومي-50-ص

فرمت : .doc

تعداد صفحه/اسلاید : 40

حجم : 481 کیلوبایت

مقدمه:
درطول جنگ جهاني دوم‏، زماني كه فن‌آوري و علوم انساني، براي اولين بار، به طور منظم با روشي هماهنگ مورد استفاده قرار گرفتند، علم ارگونومي به عنوان تخصصي شناخته شده پيشرفت كرد. فيزيولوژيست‌ها، روان‌شناسان، انسان‌شناسان، پزشكان، متخصصين علوم كار و مهندسين، همگي متوجه مشكلات ناشي از عملكرد تجهيزات پيچيدة نظامي شدند. حاصل همكاري متقابل ايشان چنان اميدوار كننده به نظر رسيد كه پس از جنگ، در بخش صنعتي نيز دنبال شد. توجه به اين علم‏، خصوصاَ در اروپا و ايالات‌متحده به سرعت افزايش يافت به گونه‌اي كه در سال 1949 به تأسيس اولين انجمن ارگونومي ملي در انگلستان انجاميد و از آن زمان بود كه واژة ارگونومي مورد استفاده قرار گرفت. فعاليت‌هاي مذكور در سال 1961 با ايجاد اتحاديه بين‌المللي ارگونومي پيگيري شد كه در حال حاضر (1994) در 40 كشور يا منطقة جهان و با 15000 عضو به فعاليت مشغول است.
ارگونومي چيست؟
واژه ارگونومي از دو لغت يوناني
ergon
به معني كار و
nomos
به معني قاعده و قانون مشتق شده است. در ايالات متحدة امريكا، اغلب از عبارت «مهندسي عوامل انساني» استفاده مي شود. در تعريفي موجز مي‌توان گفت كه هدف ارگونومي طراحي وسايل، سيستم‌هاي فني و وظايف براي افزايش و بهبود ايمني، بهداشت و سلامت و راحتي كارايي انسان است.
ارگونومي در طراحي كار و شرايط روزمرة زندگي انسان را محور قرار مي دهد. ارگونومي، با توجه به توانايي‌هاي جسمي و رواني و همچنين محدوديت‌هاي انساني، از پديد آمدن محيط كار يا شرايط زندگي ناامن، ناسالم، ناراحت و يا غير مفيد جلوگيري مي‌كند. در ارگونومي عوامل متعددي نقش دارند كه عبارت‌اند از: وضعيت وحركات بدن (نشستن، ايستادن، بلند كردن بار، كشيدن و هل دادن)، عواملي محيطي (صدا، ارتعاش، روشنايي، شرايط جوي، مواد شيميايي)، اطلاعات و عمليات (اطلاعاتي كه از راه‌بينايي يا ساير حواس كسب مي‌شوند)، كنترل‌ها (ارتباط بين نمايشگرها و كنترل) و به همان نسبت وظايف و مشاغل (نوع كار مناسب، شغل مطلوب). اين عوامل تا حد زيادي ميزان ايمني، سلامتي و بهداشت، راحتي و كارايي در كار و زندگي روزمره راتعيين مي‌كنند دانش ارگونومي از رشته‌هاي گوناگوني از علوم انساني و فني حاصل شده است كه عبارت‌اند از آنتروپومتري، بيومكانيك، فيزيولوژي، روان‌شناسي، سم‌شناسي ، مهندسي مكانيك، طراحي صنعتي، تكنولوژي ارتباطات و مديريت صنعتي. در اين علم اطلاعات مربوطه از رشته‌هاي فوق جمع‌آوري، انتخاب و تنظيم شده‌اند. براي كاربرد اين علم از روش‌ها و فنون خاصي استفاده مي‌شود. علم ارگونومي به دليل شيوة ميان رشته‌اي و ماهيت كاربردي خود با ساير علوم تفاوت دارد. منظور از ويژگي روش ميان رشته‌اي اين علم ارتباط آن با بسياري از جنبهه‌هاي انساني است. يكي از نتايج ماهيت كاربردي علم ارگونومي تطابق محل كار يا محيط با مردم است.
ارگونوميست (يا متخصص علم ارگونومي) كيست؟
در بعضي از كشورها، مي‌توان در رشتة ارگونومي تحصيل كرد. ساير افرادي كه در يكي از رشته‌هاي فني مهندسي، پزشكي و يا علوم اجتماعي آموزش ديده‌اند نيز مي‌توانند از طريق آموزش و تجربه، دانش و مهارت لازم را در ارگونومي كسب كنند. اين افرادباتوجه به تجارب خود كه در بعضي موارد ساليان طولاني را صرف كسب آن كرده‌اند به عنوان ارگونوميست موجه و پذيرفته شده‌اند. ارگونوميست‌هاي حرفه‌اي مي‌توانند در بخش‌ها و مراجع دولتي (قانونگذاري)، مؤسسات آموزشي (دانشگاه‌ها و كالج‌ها) مؤسسات تحقيقاتي، صنايع خدماتي (مشاوره) و بخش توليد (خدمات بهداشت حرفه‌اي، بخش‌هاي كارگري، بخش‌هاي طراحي، بخش‌هاي تحقيقاتي و غيره) به كار مشغول شوند.
بسياري از ارگونوميست‌هاي حرفه‌اي كه در بخش تجاري به كار مشغول‌اند (ارگونوميست‌هاي شركت‌هاي تجاري) عمدتاَ به عنوان واسطه‌اي بين طراحان وكاربران سيستم‌هاي توليدي فعاليتمي‌كنند. ارگونوميست، حوزه‌هاي كار را مشخص مي‌كند و مي‌گويد كه در كجا دانش ارگونومي اساسي است، راهنمايي‌هايي در زمينة ارگونومي ارائه مي‌دهد، به مشاوره با طراحان، خريداران، مشتريان، مديران و كارگران مي‌پردازد و سيستم‌هاي مطلوب‌تري را پديد مي‌آورد. در كنار ارگونوميست‌هاي حرفه‌اي متخصصان ديگري نيز هستند كه از اطلاعات، روش‌ها و دانش ارگونومي بهره‌ مي‌گيرند. براي مثال مهندسان صنايع، پزشكان، پرستاران، فيزيوتراپ‌ها، متخصصين بهداشت صنعتي و روان‌شناسان صنعتي از جملة اين افراد به شمار مي‌روند.
اهميت اجتماعي ارگونومي:
ارگونومي مي‌تواند در حل بسياري از مشكلات اجتماعي مرتبط با ايمني، بهداشت و راحتي و كارآيي موثر باشد. اتفاقات روزانه مانند حوادث ناشي از كار، ترافيك و يا حوادث خانگي را مي‌توان به نسبت فجايعي چون سوانح ناشي از جرثقيل ها (در صنعت)، سوانح هوايي و يا سوانح هسته‌اي اغلب با خطاهاي انساني مرتبط دانست. با تحليل اين سوانح مشخص مي‌گردد دكه عامل آنها اغلب ارتباط ضعيف و ناكافي بين متصديان و شغل ايشان بوده است. در هنگام طراحي كار و محيط زندگي روزانه، مي‌توان با توجه بيشتر با توانايي‌ها و محدوديت‌هاي انساني احتمال وقوع حوادث را كاهش داد.
بسياري از موقعيت‌ها در زندگي روزانه و كار، براي سلامتي انسان خطرناك اند. در كشورهاي غربي، بيماري‌هاي ماهيچه اي استخواني (عمدتاَ كمردرد) و بيماري‌هاي روحي (مثل بيماري‌هاي ناشي از فشارهاي عصبي) مهم‌ترين عوامل غيبت‌هاي ناشي از بيماري و از كار افتادگي شغلي هستند. قسمتي از اين عوامل را مي‌توان به طراحي نامناسب تجهيزات‏، سيستم‌هاي فني و مشاغل مربوط دانست. در اين جا نيز ارگونومي مي‌تواندبا بهبود شرايط محيط كار اين مشكلات راكاهش دهد بنابراين در برخي كشورها استخدام ارگونوميست‌ها در بخش خدمات بهداشت حرفه‌اي جزو امور ضروري محسوب مي‌شود.
سرانجام ارگونومي مي‌تواند از بروز ناراحتي جلوگيري كند و تا حد چشمگيري كارآيي را بهبود بخشد. اجاق آشپزخانه مثال خوبي از ويژگي‌هاي نامناسب ارگونومي است. ارتباط نامعلوم بين كليد اجاق و شعلة مربوط به آن منجر به عملكرد نادرست مي‌شود. در طراحي سيستم‌هاي پيچيدة فني مهندسي مانند تأسيسات توليد‏، تأسيسات انرژي هسته‌اي و هواپيما، ارگونومي يكي از عوامل مهم طراحي براي كاهش خطاهاي انساني است بعضي از اطلاعات دانش ارگونومي به صورت معيار رسمي درآمده و اهداف آنها تشويق به كاربرد ارگونومي است. قسمتي از مطالب اين علم نيز تحت پوشش استانداردهاي سازمان‌هاي زير است: سازمان استاندارد بين‌المللي
(ISO)
، سازمان استانداردهاي اروپايي كميتة اروپايي مطلوب سازي
(CEN)
، همچنين استانداردهاي ملي مثل
ANSI
در امريكا و
BSI
در انگلستان. علاوه بر اين موارد، استانداردهاي ارگونومي خاصي نيز در بعضي از شركتها و بخش‌هاي صنعتي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
ارگونومي عمومي و ارگونومي فردي:
...